Βρισκόμαστε ενώπιον ενός παράδοξου που επαναλαμβάνεται σε κάθε ανεπτυγμένη χώρα: ονομάζεται "το δημογραφικό παράδοξο της ευημερίας"

Σκέρτσος Άκης

Βρισκόμαστε ενώπιον ενός παράδοξου που επαναλαμβάνεται σε κάθε ανεπτυγμένη χώρα: ονομάζεται "το δημογραφικό παράδοξο της ευημερίας". Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Πως όσο αυξάνεται το εισόδημα, η οικονομική σταθερότητα και το προσδόκιμο ζωής, πρωτίστως στο δυτικό κόσμο, τόσο μειώνεται η επιθυμία -ή η δυνατότητα- των ανθρώπων να φέρουν παιδιά στον κόσμο. Κι αυτό δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο. Είναι παγκόσμιο, με ιδιαίτερη ένταση στον ονομαζόμενο και ως αναπτυγμένο κόσμο. Ανησυχούμε για την πορεία των δημογραφικών δεδομένων στη χώρα μας και δικαίως. Οι καθοδικοί δείκτες πρέπει να μας κινητοποιήσουν όλους και όλες για να συζητήσουμε, να σχεδιάσουμε και να αποφασίσουμε τι μπορούμε να κάνουμε καλύτερα και περισσότερο.
...
Τα τελευταία δέκα χρόνια, οι πέντε πλουσιότερες χώρες στον κόσμο -το Λουξεμβούργο, η Ελβετία, η Ιρλανδία, η Νορβηγία και η Σιγκαπούρη- με βάση το κατά κεφαλήν εισόδημα, δηλαδή από 90 έως 135 χιλιάδες δολάρια το χρόνο εισόδημα ανά άτομο ετησίως, έχουν όλες καταγράψει συνεχή πτώση των δεικτών στις γεννήσεις».

Μήπως, λοιπόν, η άνεση του σύγχρονου τρόπου ζωής δημιουργεί ένα αθέατο άγχος; Μήπως η ανασφάλεια δεν είναι μόνο οικονομική αλλά υπαρξιακή; Η απουσία νοήματος, η αποσύνδεση από την κοινότητα, ο πανταχού παρόν φόβος της κλιματικής αλλαγής που μετατρέπεται σε κλιματική κρίση απειλώντας τις επόμενες γενιές, ο ναρκισσιστικός ατομισμός… όλα αυτά συνθέτουν ένα τοπίο στο οποίο η τεκνοποίηση αντιμετωπίζεται ως ένα πρόσθετο άγχος, όχι ως ελπίδα».

Κατά συνέπεια, «η Ελλάδα, λοιπόν, δεν είναι εξαίρεση, αλλά μέρος ενός μεγαλύτερου φαινομένου. Και πρέπει να αντιδράσουμε όχι μόνο με οικονομικά μέτρα, αλλά με μια νέα πολιτισμική αφήγηση που να ξαναδίνει αξία στη ζωή, στη φροντίδα, στη δημιουργία δεσμών. Ο Καρλ Πόππερ είχε πει πως "η αισιοδοξία είναι ηθικό καθήκον". Η ελπίδα δεν είναι συναίσθημα -είναι στάση σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα και πιο σύνθετος και δύσκολος. Όχι γιατί είμαστε σίγουροι ότι θα τα καταφέρουμε, αλλά γιατί μόνο αν πιστέψουμε ότι μπορούμε, θα έχουμε την παραμικρή πιθανότητα να το πετύχουμε», ήταν η προσέγγιση του υπουργού Επικρατείας. Τούτου δοθέντος, «ίσως, πρωτίστως στο δημογραφικό ζήτημα, η μεγαλύτερη μας ευθύνη είναι να χτίσουμε έναν κόσμο όπου η ελπίδα επιστρέφει -όπου οι νέοι δεν θα νιώθουν ότι μεγαλώνουν για να επιβιώσουν, αλλά για να δημιουργήσουν».

Εν τέλει, «αν το δημογραφικό πρόβλημα είναι η ορατή κορυφή του παγόβουνου, η ρίζα του βρίσκεται στην εσωτερική μας απομάκρυνση από την έννοια του "αρκετού". Μάθαμε να ζούμε για το "περισσότερο" , όχι για το "αρκετό" και για το "καλύτερο"»

Γιατί οι γονείς μας και οι παππούδες μας έχοντας πολύ λιγότερες ανέσεις, χρήματα ή κρατική στήριξη έκαναν πολύ περισσότερα παιδιά;», ήταν λιγότερο απορροφημένοι από τον εαυτό τους και την προσπάθεια για διαρκή συσσώρευση περισσότερων αγαθών. Η απάντηση λοιπόν στο πρόβλημα που μας απασχολεί δεν μπορεί να είναι ένας ακόμη αριθμητικός στόχος. Η απάντηση είναι το μέτρο».

Χρειαζόμαστε πολιτικές που στηρίζουν τις οικογένειες, ναι -αλλά και ένα νέο πολιτισμικό αφήγημα, όπου η μητρότητα και η πατρότητα, η θετική γονεϊκότητα, η δημιουργικότητα, η φροντίδα και η οικολογική ισορροπία να είναι πράξεις ηθικού πλούτου και νοήματος για τη ζωή. Δεν είναι μόνο θέμα οικονομικής δυνατότητας ή κρατικής στήριξης. Είναι κυρίως θέμα κοσμοθεώρησης, πολιτισμού, προτεραιοτήτων. Πρέπει να μιλήσουμε περισσότερο και πιο δυνατά για το θαύμα της ζωής και της εμπειρίας να αποκτάς παιδι, μετανιώνω που αποκτήσαμε μόνο ένα παιδί σε μεγαλύτερη ηλικία με τη σύζυγό μου. Στην προσπάθειά μας να συσσωρεύσουμε δεξιότητες, γνώσεις, επαγγελματικές εμπειρίες αφήσαμε πίσω την απόκτηση του γιου μας, αυτού που τελικά μας έκανε πιο χαρούμενους, πλήρεις και ευτυχισμένους από οτιδήποτε άλλο έχουμε κάνει ή πετύχει στη ζωή μας έως τώρα. Και αυτό πρέπει να το λέμε οι γονείς.