Στη ραδιοφωνική συνέντευξη του Θηβαίου ακούστηκε ότι πιο συντηρητικό υπάρχει στην κοινωνική σκέψη. Ξεκινώντας κάνοντας μια επιφανειακή κριτική στο σύστημα λέγοντας πως η “Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι ένωση” αποκάλυψε τον πυρήνα της σκέψης του λέγοντας πως ουσιαστικά δεν υπάρχει λόγος να συζητούμε σήμερα για το πρόβλημα της ανεργίας.
Η άποψη αυτή, που υπάρχει και μέσα στην κοινωνία, οικοδομείται πάνω σε λογικές του τύπου “υπάρχουν άπειρες δουλειές”, “οι νέοι αντί να πάνε βρούνε δουλειά κάθονται στις καφετέριες”, το “όνειρο του νεοέλληνα είναι να μπει στο δημόσιο και να γίνει διευθυντής”.
Στη συνέχεια ο τραγουδιστής επιτέθηκε αναιτιολόγητα στην δημοσιογράφο που του έπαιρνε ραδιοφωνική συνέντευξη, λέγοντας πως το να ασχολείται στο ραδιόφωνο δεν είναι δουλειά και πως σαν πτυχιούχος χημικός θα έπρεπε να ασχολείται με τα λιπάσματα και ως εκ τούτου είναι κακή δημοσιογράφος. Τέλος δεν παρέλειψε να θυμίσει το πόσο σκληρά έχει δουλέψει ο ίδιος στη ζωή του ξεκινώντας από τα 13 του χρόνια, οτι ποτέ δεν βολεύτηκε πίσω από γνωστούς και συμφέροντα και πως στην τελική θα μπορούσε να ζήσει με ψίχουλα και ακόμα και με 15 ευρώ την ημέρα την πενταμελή οικογένειά του.
Τι συνιστά όμως η αντίληψη πως “υπάρχουν άπειρες δουλειές” και πως η ανεργία είναι ουσιαστικά μια κατάσταση για την οποία ευθύνονται οι άνεργοι; Μια τέτοια αντίληψη συνιστά παραδοχή πως δεν υπάρχει κάποιο δομικό πρόβλημα στο συνολικό σύστημα. Δεν είναι δηλαδή οι δομές που γεννάνε την ανεργία (π.χ. χαμηλή κατανάλωση, υπεροφορολόγηση μικρών επιχειρήσεων κτλ) αλλά η απροθυμία των νέων κυρίως να εργαστούν επειδή είναι καλομαθημένοι. Μάλιστα η άποψη αυτή συνοδεύτηκε από ρήσεις του στυλ “θέλουν όλοι να κάθονται, να γίνουν με τη μια διευθυντές, και να μπουν στου δημόσιο”. Η φράση “να γίνουν με τη μια διευθυντές”, υποδηλώνει πως αναγνωρίζει πως οι δουλειές που προσφέρονται είναι αυτό που θα λέγαμε άσχημες, αλλά το βλέπει σαν μια φυσική διαδικασία του ατόμου να ξεκινά από τα χαμηλά και να φτάνει κάποια στιγμή σε καλύτερες συνθήκες εργασίας και αμοιβής. Αγνοεί βέβαια πως με τις σημερινές συνθήκες αυτές οι κακοπληρωμένες εργασίες, που ήδη μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας και των νέων δέχεται να τις κάνει, αποτελούν μια μόνιμη κατάσταση χωρίς προοπτική.
Από την μια δηλαδή αγνοούμε πως στην πραγματικότητα έχουμε μια μεγάλη μάζα νέων που έχει αποδεχτεί τις άσχημες συνθήκες εργασίας και έχει θάψει προ πόλου το όνειρο του διευθυντή και της αμοιβής πάνω από το χιλιάρικο, και από την άλλη στρέφουμε το βλέμμα σε αυτούς που δεν μπόρεσε να απορροφήσει το σύστημα ακόμα και τους χαρακτηρίζουμε στην ουσία “τεμπέληδες” αν και αυτή η λέξη νομίζω πως δεν ακούστηκε από τον Θηβαίο.
Ενδιαφέρον έχει και ο υπαινιγμός πως μια δουλειά όπως του ραδιοφωνικού δημοσιογράφου, δε συνιστά παραγωγικό επάγγελμα, αλλά και η προσπάθεια να τονίσει πως καμιά δουλειά δεν είναι ντροπή, είτε είναι του σκουπιδιάρη είτε του αγρότη που μαζεύει βαμβάκι. Φυσικά ο ίδιος δε θα μπει στη διαδικασία να κάνει αυτές τις δουλειές μια και έχει κάνει την απαραίτητη “θητεία” του, στις δύσκολες και άχαρες εργασίες σε κάποια φάση της ζωής του. Άρα έχουμε ένα είδος αγιοποίησης της άχαρης εργασίας από τη μια, αλλά και ενοχοποίησης εργασιών που δεν προορίζονται να παράγουν τα τελείως αναγκαία για τον άνθρωπο.
Κατά την άποψη μου αυτός ο τρόπος σκέψης παράγει το εξής κοινωνικό μοντέλο.
Α) Το σύστημα είναι αθώο! Ένοχοι είμαστε όλοι εμείς που δεν το τηρούμε σωστά. Αν όλοι μας κάνουμε σωστά τη δουλειά μας, δουλειά που έχει ορίσει μια ανώτερη δομή, τότε όλα θα πάνε καλά. Αν π.χ. όλοι ψάχναμε για δουλειά παρά το γεγονός πως δουλειές δεν υπάρχουν θα βρίσκαμε κάποια δουλειά και δε θα υπήρχε ανεργία.
Β) Η ζωή πρέπει να είναι δύσκολη. Ουσιαστικά ο συνεπής άνθρωπος θα πρέπει να δέχεται αγόγγυστα τις αγγαρείες που του φορτώνει το κοινωνικό σύστημα, προκειμένου να υπάρξει κοινωνική πρόοδος. Κοινωνική πρόοδος, με ανθρώπους χαρούμενους που έχουν ελαχιστοποιήσει τις αγγαρείες και ασχολούνται με κάτι που τους αρέσει φαίνεται να μην υπάρχει.
Τι γεννάει όμως τέτοιες αντιλήψεις;
Κατά την άποψη μου η αντίληψη αυτή είναι μια άμυνα στην καταπίεση που γεννάει ο πολιτισμός μας. Υπάρχουν άπειρα κοινωνικά ʽπρέπειʼ, που δεν έχει νόημα να σχολιασθούν εδώ, αλλά το πιο βασικό είναι πως η ζωή στον άνθρωπο εμφανίζεται σαν μια διαρκής υποχρέωση. Σαν παιδί υπάρχει το σχολείο και το φροντιστήριο και το άγχος των πανελλαδικών. Αργότερα η αναζήτηση εργασίας που καταλήγει συνήθως σε συμβιβασμούς και μια δουλειά που εμφανίζεται σαν αγγαρεία σε όλη μας τη ζωή.
Ο μεγαλύτερος όγκος της ζωής του ανθρώπου εμφανίζεται με τη μορφή δυσάρεστων υποχρεώσεων που θα πρέπει να τις κάνουμε για να βρούμε κάποτε δουλειά, για να έχουμε μια θέση στην κοινωνία και να τη διατηρήσουμε αργότερα. Έτσι σωπαίνουμε σε μια σειρά παραλογισμών που συμβαίνουν στην καθημερινότητά μας. Το χειρότερο όμως είναι πως κάποια στιγμή αποδεχόμαστε τον παραλογισμό και την καταπίεση σαν κάτι φυσικό. Εκείνη τη στιγμή έχουμε ηττηθεί. Μοναδική μας ικανοποίηση μετά από αυτό είναι να δούμε και τους άλλους να υποκύπτουν σε ότι εμάς μας συντρίβει.
Προσοχή εδώ αυτή η διαδικασία δε γίνεται συνειδητά σαν μια σαδιστική ευχαρίστηση στον πόνο του άλλου αλλά παίρνει τη μορφή του “όπως υπέφερα εγώ για το κοινωνικό καλό θα πρέπει να υποφέρουν και άλλοι”. Να υποφέρουν όχι από σαδιστική διάθεση ξαναλέω αλλά προκειμένου να πραγματωθεί η κοινωνική ευημερία. Δεν είναι τυχαίο, για να ξαναγυρίσουμε στη συνέντευξη του Θηβαίου, πως ο τραγουδιστής σε κάποια στιγμή μιλάει για ʽαλληλεγγύηʼ. Την αλληλεγγύη όμως δεν την εννοεί στη λογική της συνεργασίας των ανθρώπων αλλά στη λογική πως οι άνθρωποι θα πρέπει να είναι υπάκουοι στο χώρο που βρίσκονται και να δεχθούν την άσχημη κατάσταση τους στα πλαίσια του κοινού καλού. Με λίγα λόγια κάνοντας τη δουλειά του στο χώρο που βρίσκεται κάποιος, κατά μια έννοια σημαίνει πως είναι και αλληλέγγυος στο ʽγενικότερο καλόʼ παρά το γεγονός πως δεν έχει καμιά συνεργασία με τους γύρω του. Τώρα αν αυτό που πρέπει να κάνει είναι απάνθρωπο και παράλογο δεν έχει τόσο σημασία στα μάτια κάποιου καταπιεσμένου, μια που ο ίδιος έχει αποδεχθεί την ίδια καταπίεση στη ζωή του.
Για να κλείσουμε θα λέγαμε πως η ʽκοινωνική ηθικήʼ δεν προσδιορίζεται πάντα με τη λογική και τα δεδομένα που μας παρουσιάζονται καθημερινά. Η ηθική, το σωστό και το λάθος, και γενικότερα οι κοινωνικές μας απόψεις καθορίζονται σε μεγάλο βαθμό από το πόσο ελεύθεροι είμαστε σε προσωπικό επίπεδο.
